TIM SA - wysyłamy produkty w 24h

W instalacjach elektrycznych priorytetową rolę zawsze gra bezpieczeństwo. Jednym z najskuteczniejszych i najczęściej spotykanych sposobów ich zabezpieczenia jest uziemienie. Jednak w starszych instalacjach zamiast uziemienia stosowano tzw. zerowanie, które było zgodne z ówczesnymi normami i zapewniało ochronę w tamtym czasie. Czym więc dokładnie jest i jak przeprowadzić zerowanie gniazdka?

Ważne: Sprawdzenie skuteczności zerowania to praca dla elektryka z odpowiednimi uprawnieniami i sprzętem pomiarowym – nie da się jej wiarygodnie wykonać "domowymi" metodami. Więcej o tym, dlaczego, piszemy w dalszej części artykułu.

Spis treści:

1. Co to jest zerowanie gniazdka?
2. Na czym polega zerowanie gniazdka elektrycznego?
3. Jak sprawdzić zerowanie w gniazdku?
4. Jaka jest różnica pomiędzy zerowaniem a uziemieniem gniazdka?
5. Jak wykonać zerowanie gniazdka?
6. Czy zerowanie gniazdka jest legalne?

Co to jest zerowanie gniazdka?

Zerowanie gniazdka to sposób zabezpieczenia przeciwporażeniowego, stosowany w starszych instalacjach. W przeciwieństwie do uziemienia, w zerowaniu nie ma przewodu ochronnego, który odprowadzałby napięcie do gruntu. Zamiast tego stosuje się przewód neutralny, który łączy się z obudową gniazdka, tworząc w ten sposób bezpieczną ścieżkę dla prądu w sytuacji awaryjnej.

Jeżeli w gniazdku znajduje się przewód uziemiający, nie zerujemy go!

Na czym polega zerowanie gniazdka elektrycznego?

Zerowanie gniazdka elektrycznego polega na połączeniu przewodu neutralnego (oznaczanego jako „N”) z bolcem ochronnym w gniazdku. W ten sposób, jeśli dojdzie do zwarcia lub przepięcia, prąd kierowany jest do przewodu neutralnego, co aktywuje bezpiecznik i przerywa obwód.

Jaki przewód do zerowania?

Do zerowania gniazdka używa się przewodu neutralnego, oznaczanego jako „N”, najczęściej w kolorze niebieskim. W instalacjach z zerowaniem przewód neutralny pełni podwójną rolę – działa zarówno jako przewód powrotny dla prądu, jak i zabezpieczenie, połączone z bolcem ochronnym w gniazdku.

Jak sprawdzić zerowanie w gniazdku?

Aby sprawdzić, czy gniazdko elektryczne jest zerowane, można wykonać test za pomocą próbnika dwubiegunowego lub miernika uniwersalnego, który umożliwia pomiar napięcia AC.. Jeśli nie masz doświadczenia z takimi pomiarami, najlepiej poprosić o pomoc elektryka.

Test przy pomocy próbnika dwubiegunowego

Jedną sondę należy dotknąć do bolca natomiast drugą po kolei do jednej i drugiej "dziurki" w gniazdku. Z jedną próbnik powinien pokazać obecność napięcia a z drugą ciągłość (jeżeli bolec jest podłączony). Jeżeli bolec nie jest podłączony, próbnik nic nie pokaże.

Zobacz też, jak wygląda pełna weryfikacja instalacji: Jak dobrać miernik rezystancji izolacji do pomiarów odbiorczych?

W jakich instalacjach zerowanie jest dozwolone?

Zgodnie z obowiązującymi w Polsce przepisami, nowe instalacje elektryczne powinny być wykonywane w układzie TN-S, w którym przewód neutralny (N) i przewód ochronny (PE) są od siebie rozdzielone i prowadzone niezależnie. Układ TN-C, będący odpowiednikiem dawnego zerowania (wspólny przewód PEN pełniący funkcję neutralną i ochronną), nie powinien być stosowany w nowo budowanych instalacjach.

Zerowanie pozostaje jednak legalne w już istniejących, starszych instalacjach, wykonanych zgodnie z obowiązującymi w momencie ich budowy normami. Prawo nie działa wstecz, więc nie ma obowiązku wymiany takiej instalacji z dnia na dzień. Mimo to przy każdej większej modernizacji lub remoncie warto rozważyć przejście na układ z rozdzielonymi przewodami N i PE (TN-C-S lub TN-S), co realnie zwiększa poziom bezpieczeństwa.

Czego nie robić:

• nie wolno łączyć w jednym pomieszczeniu gniazd zerowanych i gniazd z niezależnym uziemieniem w sposób przypadkowy – instalacja powinna być konsekwentna,
• nie wolno wykonywać zerowania "na własną rękę" bez sprawdzenia typu instalacji – w układach TT lub TN-S zerowanie jest niedopuszczalne i stanowi zagrożenie.

Jaka jest różnica pomiędzy zerowaniem a uziemieniem gniazdka?

Zerowanie gniazdka różni się od uziemienia tym, że wykorzystuje przewód neutralny do ochrony przed porażeniem prądem, podczas gdy uziemienie korzysta z osobnego przewodu ochronnego, który bezpiecznie odprowadza napięcie do gruntu. Bardziej szczegółowo:

• Uziemienie wykorzystuje przewód ochronny („PE”) tworzący bezpieczną ścieżkę bezpośrednio z ziemią. W razie zwarcia napięcie jest kierowane do gruntu, co zapewnia bardzo wysoki poziom ochrony przed porażeniem.
• W zerowaniu to przewód neutralny („N”) pełni funkcję ochronną. Jest połączony z bolcem ochronnym w gniazdku. Dzięki temu w razie zwarcia prąd kierowany jest do przewodu neutralnego, co aktywuje zabezpieczenie i przerywa obwód. W dobrej instalacji, gdzie zeruje się gniazdka przewód neutralny w pewnym momencie powinien być połączony z uziemieniem.

Podsumowując, uziemienie zapewnia wyższy poziom bezpieczeństwa niż zerowanie, ponieważ przewód ochronny „PE” jest bezpośrednio połączony z ziemią, co skuteczniej chroni przed porażeniem. W instalacjach z uziemieniem każde urządzenie ma własną, niezależną ścieżkę odprowadzającą napięcie do ziemi, co jest niezawodniejsze.

Chcesz wiedzieć więcej o sprawdzaniu uziemienia? Przeczytaj: Uziemienie w gniazdku – na czym polega?

Jak wykonać zerowanie gniazdka?

Zerowanie gniazdka możesz wykonać w tych 6 krokach:

1. Sprawdź przewody! Nie sugeruj się znaną kolorystyką, ponieważ w starych instalacjach może być zupełnie inna. Upewnij się, który przewód jest fazowy, a który neutralny! Bezwzględnie sprawdź obecność fazy próbnikiem.
2. Upewnij się, że prąd w obwodzie jest wyłączony. W tym celu odłącz odpowiedni bezpiecznik.
3. Wykonaj “mostek” pomiędzy bolcem ochronnym a stykiem przewodu neutralnego (PEN) - Podłącz przewód neutralny (N) najpierw do do zacisku bolca, a następnie do zacisku neutralnego.
4. Przewód fazowy podłącz do zacisku fazowego w gniazdku.
5. Przed ponownym włączeniem zasilania upewnij się, że przewody są dobrze zamocowane i nie stykają się ze sobą.
6. Włącz zasilanie i sprawdź działanie gniazdka próbnikiem lub miernikiem.

Czy zerowanie gniazdka jest legalne?

Zerowanie gniazdka jest legalne, ale tylko w starszych instalacjach, projektowanych zgodnie z dawnymi normami. W nowych instalacjach elektrycznych przepisy wymagają stosowania przewodu uziemiającego.

W przypadku modernizacji instalacji starszego typu warto rozważyć wymianę zerowania na uziemienie, aby dostosować ją do aktualnych standardów. Dodatkowym, uzupełniającym środkiem ochrony – zarówno w instalacjach zerowanych, jak i uziemionych – może być wyłącznik różnicowoprądowy (RCD). Zobacz: Jak działa wyłącznik różnicowoprądowy typu B i gdzie się go stosuje?

Najczęściej zadawane pytania o zerowanie gniazdek elektrycznych - FAQ

Czy zerowanie gniazdka jest bezpieczne?

Zerowanie gniazdka nie jest tak bezpieczne, jak uziemienie, ale zapewnia co prawda pewien poziom ochrony przed porażeniem prądem. Jako czynność, zerowanie gniazdka może być ryzykowne, zwłaszcza jeśli wykonuje je osoba bez odpowiedniej wiedzy i doświadczenia. Nieprawidłowe połączenie przewodów może doprowadzić do zwarcia, a w skrajnych przypadkach porażenia prądem lub uszkodzenia urządzeń.

Ile kosztuje zerowanie gniazdka?

Zerowanie gniazdka to czynność, która zajmuje chwilę i nie wymaga wiele pracy. Kosztuje około 30-50 zł za jedno gniazdko, zwykle jest jednak wykonywane jako część większej usługi elektrycznej.

Co jest bezpieczniejsze: zerowanie czy uziemienie?

Uziemienie jest rozwiązaniem bezpieczniejszym i zgodnym z aktualnymi normami instalacyjnymi. Oddzielny przewód ochronny PE zapewnia stabilną i niezależną drogę odprowadzenia prądu do ziemi, co znacząco zmniejsza ryzyko porażenia prądem w porównaniu do zerowania stosowanego w starszych instalacjach.

Redakcja Strefy Porad Specjaliści w dostarczaniu jakościowych treści technicznych. W swojej codziennej pracy skupiamy się na rzeczowym podejściu do tematu. Staramy się łączyć potrzeby klientów, szukających merytorycznych artykułów, a także dostarczać ciekawostek ze świata elektrotechniki tym, którzy lubią dowiedzieć się czegoś nowego.